سه شنبه پنجم شهریور 1387

برخی مطالعه های انجام شده در مورد آهوی ایرانی

برخي مطالعه هاي انجام شده در مورد آهوي ايراني :

- ایران :

1- پروژه گونه های نادر گیاهی وجانوری استان خوزستان .

در این پژوهش ، آهو در کنار چند گونه دیگر به عنوان یکی از گونه های نادر در منطقه شکار ممنوع دیمه مورد بررسی قرار گرفت و عوامل تهدید کننده واحیا کننده زیستگاه و گونه ، مورد توجه واقع شد.در این پژوهش ، طی 12 بار مشاهده آهو در منطقه ( طی 53 بار مراجعه به منطقه) ، در مجموع 16 راس آهو مشاهده شد ( اداره کل حفاظت محیط زیست استان خوزستان، 1374) .

2- پروژه گونه های نادر گیاهی و جانوری استان خوزستان.

در این مطالعه ، بررسی وضعیت گونه ها و از جمله آهو ادامه یافت . بویژه پوشش گیاهی منطقه دیمه و تیپ جوامع گیاهی آن مورد بررسی دقیق تر قرار گرفت .ولی طی 50 بار مراجعه به منطقه هیچ آهویی مشاهده نشد ( اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان، 1375) .

3- بررسی وضعیت آرایه شناختی و انتشار آهوان ایران .

تا کنون 3 گونه آهو از ایران گزارش شده است . آهو ایرانی  Gazella subgutturosa ، آهوی هندی (جبیر) G.bennetti. و آهوی کوهی G.gazell . در این بررسی تعدادی از صفات زیست شناختی جمجمه های آهوی ایرانی و جبیر ( طول جمجمه ، طول شاخ ، شکل استخوانهای بینی وعرض کاسه سر) اندازه گیری گردید . اندازه های جمجمه های آهوی ایرانی با استفاده از فراکافت مؤلفه اصلی و داده های مربوطه جبیر با استفاده از فراکافت متمایز کننده چند وردایی مورد بررسی قرار گرفت . نتیجه فراکافت مؤلفه اصلی ، معرفی یک زیر گونه جدید از آهوی ایرانی درغرب کوههای زاگرس بود . در حالیکه G.s.seistanica از   G.s.subgutturosa  متمایز نگشته است .

در ایران 3 زیر گونه از جبیر وجود دارد .

1) G.B.fusci frons

2) G.b.shikari

3) G.b.karamii

ولی به احتمال زیاد زیر گونه سوم منقرض شده است .  اندازه های 5 صفت حاصل از زیست سنجی بدن آهوی ایرانی با استفاده از طرح کاملاً تصادفی نامتعادل و آزمون چند گستره دانکن ، تجزیه و تحلیل گردید . این آزمون ها بیانگر تفاوتهای زیست شناختی میان آهوان جزیره خارک و سایر جمعیت های آهوی ایرانی در شرق کوههای زاگرس می باشد. گستره پراکندگی آهوی کوهی محدود به جزیره فارو در خلیج فارس است و از کویر مرکزی ایران به این جزیره منتقل نشده است. زیستمندی جمعیت های کوچک اندازه آهوی ایرانی در طول 100 سال آینده با استفاده از نرم افزار Vortex پیش بینی شده است . اطلاعات مربوط به عادات غذایی و نیازهای زیستگاهی که در پیش بینی گستره پراکندگی گونه ها کاربرد دارد، در ارتباط با اعضای سرده Gazella مورد بحث قرار گرفته اند . همچنین رفتار شناسی آهوان ایران بیان شده و رفتار های فصل مستی آهوی ایرانی در پناهگاه حیات وحش کلاه قاضی تشریح شده است . حداقل اندازه جمعیت پاینده برای آهوی ایرانی ، 200 راس می باشد (همامی ، 1373 . پایان نامه کارشناسی ارشد رشته محیط زیست ، دانشگاه تهران ) .

4- برآورد ظرفیت برد تغذیه ای زیستگاه آهو در پارک ملی کلاه قاضی .

در این مطالعه میزان تولید گونه های مورد مصرف آهوی ایرانی در فصل بهار با روش نمونه بهرداری مضاعف اندازه‌گیری شد .سپس با توجه به فاکتورهایی مثل ارزش رجحانی گونه ها و حد بهره برداری مجاز ، میزان علوفه قابل دسترس زیستگاه برآورد گردید . در نهایت با توجه به نیاز روزانه آهوی ایرانی ، گنجایش برد تغذیه ای زیستگاه آهو در یک دوره یکساله برابر 951 راس برآورد شد . رژیم غذایی آهوی ایرانی در دو فصل زمستان و بهار با استفاده از روش های بهره برداری از گیاهان و آزمایش کافه تریا مشخص شد مقدار پروئین گونه های مورد مصرف آهوان با استفاده از روش کلدال در دو فصل زمستان و بهار تعیین و مورد مقایسه قرار گرفت .مقدار پروتئین بهار به طرز معنا داری بیشتر از پروتئین زمستان بود . بر پایه این پژوهش آهو در پارک ملی کلاه قاضی از گونه های زیر تغذیه می کند :

1) Pteropyron aucheri

2) Artemisia siberi

3) Teucrium polium

4) Stipagrostis plumosa

5) Stipa barbata

6) Anabasis aphilla

7) Scariolla orientalis

8) Noea mucronata

9) Launaea acanthodes

 همچنین فورب ها و گراس های یک ساله که هر یک از آنها در دو فصل مذکور ارزش های رجحانی متفاوتی دارند مورد تغذیه آهو قرار می گیرند (عجمی ، 1381. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته محیط زیست ، دانشگاه تهران ) .

5- مطالعات بوم شناختی و زیستی آهوی دشت سهرین .

این پژوهش در منطقه حفاظت شده سرخ آباد واقع درشمال استان زنجان انجام شده است . بخش های دشتی این منطقه با نام محلی دشت سهرین یکی از زیستگاههای مهم آهوی ایرانی (Gazella subgutturosa ) است . دراین پژوهش وضعیت بوم شناختی و زیستی این گونه در این منطقه مطالعه شد . جمعیت آهوی ایرانی در دشت با استفاده از روش شمارش در ترانسکت برآورد شد . الگوی توزیع آن با استفاده از نمایه های انتشار ، تعیین شد. اندازه های زیستی آهوان شکار شده در فصل شکار طی سالهای 81 ، 80 ثبت و با داده های سال 74 ، 79 مقایسه شد . دیدگاه جوامع محلی نسبت به حضور این گونه در این دشت با پخش پرسشنامه جمع آوری وتحلیل شد. جمعیت گونه در اسفند 81 ،  برآورد شد . الگوی انتشار در سطح زیستگاه کپه ای بود . میانگین وزن آهوان نر بالغ  و میانگین طول بدن  ، میانگین وزن آهوان ماده  و میانگین طول کل بدن آنها  اندازه گیری شد .  مردم محلی از تعداد حقیقی آهو در دشت اطلاع داشتند . اما  این تعداد را مناسب زیستگاه دانسته و سایرین خواستار کاهش تعداد آن بودند (شمس اسفند آباد .1382. پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه تهران) .

6- بررسی مطلوبیت زیستگاه آهو در منطقه حفاظت شده کالمند بهادران یزد .

بر اساس این پژوهش ، مشخص شد که ارتفاع زیاد (2000-1800 متر ) می تواند از عوامل محدود کننده پراکنش آهو در منطقه مورد مطالعه باشد . در این منطقه پراکنش آهو تا شیب 15 درصد، مشاهده شد .

البته بیشترین فراوانی در مناطق با شیب 2-0 دیده شد می توان گفت در منطقه کالمند – بهادران، دامنه شیب 10-0 درصد جهت زیست گونه مناسب ترین است . آهو زندگی در تیپ گیاهی درمنه را نسبت به سایر تیپ های گیاهی منطقه ، ترجیح می دهد ، آهو از این تیپ که ترکیبی است از درمنه ، گیاهان علفی فصلی و گونه های شور پسند جهت تغذیه ، استراحت و پناه استفاده می کند . بیشترین فراوانی آهوان در فاصله کمتر از 5 کیلومتری منابع آبی دیده شد . البته در فصل تابستان این فاصله کمتر می شود . پراکنش آهوان منطقه تا نزدیکی سکونتگاههای موجود در منطقه ادامه می یابد تا فاصله 1000 متری سکونتگاهها ، فراوانی آهوان ناچیز بود (اکبری هارونی ، 1383 . پایان نامه کارشناسی ارشد رشته محیط زیست ، دانشگاه تربیت مدرس نور . ).

7- برآورد ظرفیت برد تغذیه ای زیستگاه آهو در منطقه حفاظت شده کالمند بهادران مهریز یزد .   

این مطالعه در منطقه حفاظت شده کالمند – بهادران انجام شده است. این منطقه با مساحت 250000 هکتار در 50 کیلومتری جنوب شرقی یزد قرار دارد و از سال 1355 به عنوان منطقه شکار ممنوع و از سال 1370 حفاظت شده اعلام شد. در منطقه مورد مطالعه ابتدا به تعیین محدوده انتشار آهو پرداخته شد ، برای این کار علاوه بر جمع آوری نتایج مطالعات دیگران و تجربیات محیط بانان ، به انجام عملیات میدانی وثبت مشاهدات نیز پرداخته شد و پس از آن نقشه تیپ بندی پوشش گیاهی در محدوده انتشار آهو تهیه و در سامانه اطلاعات جغرافیایی رقومی گردید . برای تعیین رجحان غذایی گونه از تلفیقی از روش های مختلف ( مشاهده مستقیم ، فیلم برداری ) بهره گرفته شد و پس از آن زی توده گیاهی منطقه از طریق نمونه برداری مضاعف بر آورد گردید . به منظور تعین کیفیت غذایی علوفه مصرفی آهو میزان پروتئین گونه های مورد مصرف آهو در منطقه  به روش کجلدال تعیین شد . براساس نتایج مطالعه درمنطقه مورد مطالعه گونه های نسی ، به به شور ، درمنه و گل گینو برای آهو دارای ارجحیت غذایی  می باشند . ( گل گینو) Tecrium polinim  ، ( درمنه ) Artemisia siberi    ( نسیplumosea Stipagrostis  ، ( به به شور ) Salsola Tomentosa  میزان زی توده گیاهی در دسترس آهو در منطقه مورد مطالعه سالانه 1238/ 1989627 کیلو گرم برآورد شد و بر این اساس، میزان ظرفیت برد تغذیه ای زیستگاه آهو 3893 راس درکل منطقه برآورد شد. نتایج این مطالعه نشان  داد منطقه کالمند – بهادران به لحاظ تامین نیارهای غذایی ،  توان نگهداری جمعیت آهو بیش از جمعیت کنونی را دارا می باشد اما برخلاف ظرفیت بالای منطقه جمعیت موجود به مزارع هجوم می برند وحتی توسط مزرعه داران شکار می شوند . براساس نتایج حاصله از روش کجلدال درمنه بیشترین مقدار پروتئین با میزان 37 /11 درصد را دارا می باشد . لازم به ذکر است پوشش غالب منطقه درمنه می باشد که این گونه علی رغم میزان پروتئین بالا به تنهایی قادر به تامین نیاز غذایی  آهو در تمام فصول سال نمی باشد و این دشواری در کنارسایر موارد سبب هجوم آهوان به مزارع کشاورزی ونابودی آنها   می شود .

همچنین  بررسی رجهان غذایی آهوی ایرانی در دشت زردابه پناهگاه حیات وحش خوش ییلاق توسط (مولوی ، 1978) نشان داد که 86 درصد رژیم غذایی این گونه را بوته ها ،11 درصد علف ها و تنها 3 درصد آنرا فورب ها تشکیل می دهد . سرشاخه خواری در طول ماههای تابستان افزایش می یابد و در پژوهش دیگر که در مورد رژیم غذایی طبیعی غزال ریم عربی( Gazella subgutturosa marica )   با استفاده از روش تجزیه سرگین در بحرین ، توسط محمد و همکاران (1991) انجام شده ، مشخص شده است که آهوان از11 گونه گیاهی استفاد می کنند ولی رژیم غذایی اصلی شامل دوگونه است : Helianthemum lippi  ( که پروتئین بالایی دارد وکمتر از 50 % آن را آب تشکیل می دهد )     و H . cripum  ( که بیش از 72 % آن را آب تشکیل داده  و مقدار کمی پروتئین دارد ) (مائده دهقاني . 1386 . پایان نامه کارشناسی ارشد رشته علوم محیط زیست ، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد علوم وتحقیقات اهواز .  ) .

8- بررسی زیستگاه و جمعیت گونه های جانوری نادر و حمایت شده ایلام .

مشخص شده است ، تا 20 سال گذشته در دشتهای مهران و دهلران استان ایلام ، گله های 400 تایی از این گونه شمارش می شد. هم اکنون نسل این گونه در سطح استان ایلام کاملا در معرض تهدید است. طی سرشماری های انجام شده در سالهای 82،81،80،79 به ترتیب 15،5،10،8 راس آهو ، شمرده شده است.در سال 84 تنها 3 راس در دشت دهلران در قسمت بیات دیده شد که این امر نشان دهنده وضعیت خطرناک جمعیت آهوی ایرانی در ایلام است (عبد العلی کرمشاهی. 1384 . اداره کل حفاظت محیط زیست ایلام ) .

۹- بررسی رژیم غذایی آهوی ایرانی در منطقه حفاظت شده مند .

 محمود رضا همامی 1 ،روشنا بهباش 2 ، معصومه دهقانی3

1- استادیار گروه محیط زیست ، دانشگاه صنعتی اصفهان.

2 - مربی گروه محیط زیست ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز.   

 3- کارشناس بخش محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست بوشهر.

بدلیل کاهش روزافزون جمعیتهای آهوی ایرانی (Gazella subguttrosa) در کل گستره پراکندگی آن در دنیا، اين گونه از طبقه نزديک به تهديد (Near threatened ) در سال 2003 به رده آسيب پذير(Vulnerable) در طبقه بندي سال 2006 آي يو سي ان (IUCN) انتقال يافته است. بقاء آخرین جمعیتهای آهوی ایرانی بویژه جمعیتهای کوچک غرب و جنوب ایران منوط به اقدامات  حفاظتی عاجل است. این در حالیست که اطلاعات بسیار اندکی در مورد زیست شناسی آهوی ایرانی در ایران موجود است. منطقه حفاظت شده مند در استان بوشهر ، یکی از مهمترین زیستگاههای آهوی ایرانی است که با وسعت تقریبی33000 هکتار در فاصله 135 کیلومتری شهر بوشهر قرار گرفته و طبق آخرین سرشماری انجام شده توسط سازمان حفاظت محیط زیست، حدود 310 راس آهو را در خود جای داده است. عادات غذایی آهو در منطقه حفاظت شده مند در دو فصل پاییز 86 و بهار 87 ، با استفاده از روش مشاهده مستقیم، بررسی گردید و فراوانی نسبی گونه ها در رژیم غذایی آهو با توجه به تکرار مشاهدات مشخص گردید. با توجه به مشاهدات صورت گرفته، آهوان این منطقه از حداقل 19 گونه گیاهی متعلق به 10 خانواده تغذیه می کنند که از این میان،  3 خانواده Fabaceae ، Chenopodiaceae و Poaceae بیشترین تعداد گونه های مصرفی توسط آهو را به خود اختصاص داده اند. از جمله گیاهان مورد تغذیه آهو  می توان به یونجه (Medicago polymorpha) و نوعی ماشک (Vicia monantha) با درجه خوشخوراکی 1 ، سلمکی (Atriplex leucoclada) و زیبای شوره زار (Halocharis sulphurea) با درجه خوشخوراکی 2 و خاردیو (Lycium shawii) و گز (Tamarix ramosissima) با درجه خوشخوراکی 3 ، اشاره نمود .

 سومین همایش بین المللی زیست شناسی ایران - ۲۹ تا ۳۱ مرداد ۱۳۸۷-دانشگاه تهران

 

- جهان :

9- بررسی رژیم غذایی غزال دورکاس با استفاده از روش تجزیه سرگین در مراکش .

این پژوهش نشان داد که در تابستان فورب ها و بوته ها که 24% از علوفه موجود را شامل می شوند ، 93% رژیم  غذایی آهو را در این فصل تشکیل می دهند . در پاییز مصرف بوته ها به 63 % افزایش  می یابد . مصرف گراس ها در فصل بهار تا50 % افزایش یافته  واین میزان برای بوته ها 2% است ((Loggers, c.1991 .Mammalian, t.55,n2 . 

10- مطالعه بوم شناختی آهوی دورکاس و رژیم غذایی آن در ذخیره گاه طبیعی ملی تنر در نیجر .

در این بررسی که طی ماههای ژوئن 1983 تا مارس 1984 انجام شد ، ارجهیت غذایی با استفاده از دنبال کردن ردپاهای آهو در کنار گیاهان چوبی و علفی ، تعیین گردید . مشاهده ها نشان داد که میزان جابجایی آهو در کنار بوته ها می تواند   به عنوان شاخص تغذیه بکار برده شود . آهوی دورکاس بیشتر یک سرشاخه خوار است و درختان     

      Balanites     aegyptia , Acacia tortilis و فورب Chrozophora brocchiana  

گونه های اصلی مورد مصرف هستند ((Cretenberger, j. 1987. Mammalian, t.51, n.4. .

 

 

 

نوشته شده توسط مهدی در 19:31 |  لینک ثابت   •